محمد حسن خان اعتماد السلطنه
1578
تاريخ منتظم ناصرى ( فارسى )
گرجى سرهنگ توپخانه و سهراب خان غلام پيشخدمت باشى را با چهار هزار نفر به محاصرهء اوچ كليسا گذاشته خود به راه اباران رفته در اشترك ايروان با قشون روس مصاف دادند روسها مغلوب شده اسلحهء خود را ريخته قصد فرار كردند عساكر منصوره بسيارى از آنها را دستگير نموده و موكب و الا به طرف ايروان عطف عنان فرمود . بسكويچ سردار روس چون از واقعه آگاه شد ژنرال ارستوف گرجى را به حراست عبّاسآباد گذاشت و خود راه ايروان پيش گرفت . ركن الدّوله و حسن خان سارى اصلان نيز به جانب ايروان راندند . حضرت مستطاب نايب السلطنه بعد از ملاقات ركن الدّوله حركت فرموده در دامنهء آغرىداغ اقامت نمودند . بسكويچ به اوچ كليسا رفته پس از چند روز توقّف به محاصرهء سردارآباد آمد . حضرت معظّم حسن خان سردار را روانه سردارآباد نموده خود به تاخت حوالى عباسآباد پرداختند . ژنرال ارستوف با استعدادى تمام از عبّاسآباد بيرون آمده در حوالى قلعهء خوك نخجوان مغلوب عساكر حضرت و الا گرديد و به عباسآباد بازگشت . موكب و الا به منزل چشمهشاهى خوى نزول فرمود و در چمن مهربان اين فتوحات به عرض حضور همايون رسيده عبد اللّه خان ارجمندى و طهماسبقلى خان لاريجانى و ولى خان تنكابنى و حاجى حسن خان دامغانى و علينقى خان قراگوزلو سرهنگ فوج همدانى و عبد اللّه خان دماوندى را با دستهجات آنها و مبلغى وجه نقد به همراهى اللّهيار خان آصف الدوله نزد حضرت مستطاب نايب السلطنه فرستادند و موكب همايون در ماه ربيع الاول تشريففرماى دار الخلافه گرديد و حضرت معظم و الا از آب ارس عبور كرده به محال چورس آمدند و آصف الدوله دستجات مازندرانى را روانه تبريز نمود و به اتّفاق ميرزا ابو القاسم قايم مقام از رود ارس گذشته به نظم النجق پرداخت . حضرت مستطاب نايب السلطنه به خوى تشريف آورده آصف الدّوله و قايم مقام را به حضور طلبيدند . بسكويچ با اطمينان تمام سردارآباد را محاصره كرد حسن خان سارى اصلان نيم شبى از شكاف ديوار قلعه بيرون آمده به ايروان رفت و ارامنه در قلعهء سردارآباد را باز كرده بسكويچ وارد قلعه شد و پس از دريافت آذوقه به ايروان شتافت و پس از دوازده شبانهروز جنگ ايروان را بگرفت و حسن خان گرفتار گرديد و او را و ميرزا محمّد خان مقصودلو را و حمزه خان انزانى را به تفليس فرستاد